Elektronik üretim, veri merkezi, ilaç, laboratuvar ve patlayıcı ortam (ATEX) bölgelerinde zemin sadece dayanıklı olmak zorunda değildir; statik elektriği güvenli biçimde toprağa iletmesi de gerekir. Piyasada bu iş için “antistatik epoksi” ifadesi kullanılır; ancak bu terim teknik olarak çok genel kalır ve yanlış sistem seçimine yol açar.

Üç farklı kavram: Antistatik, statik dağıtıcı, iletken

  • Antistatik: Yürüyüş veya sürtünme ile yük oluşumunu azaltan malzeme. Tek başına bir direnç aralığı tanımlamaz.
  • Statik dağıtıcı (dissipative): Yükü kontrollü ve görece yavaş biçimde toprağa ileten zemin. Genel kabul görmüş aralık 1×10⁶ ile 1×10⁹ ohm arasıdır.
  • İletken (conductive): Yükü çok hızlı toprağa ileten zemin. Genellikle 2,5×10⁴ ile 1×10⁶ ohm arası hedeflenir.

Hangi sınıfın gerektiğini, korunan ürün ve ortam belirler. Hassas elektronik bileşenlerin elle işlendiği alanlarda (EPA) ve patlayıcı toz/gaz riski olan bölgelerde şartname çoğu zaman iletken sınıfı ister. Ofis tipi sunucu odalarında statik dağıtıcı bir sistem yeterli olabilir.

Hangi standartlara bakılır?

  • IEC 61340-5-1 / ANSI/ESD S20.20: Elektrostatiğe hassas cihazların korunması için genel program gereklilikleri.
  • IEC 61340-4-1 / ANSI/ESD STM7.1: Zemin kaplamalarının elektriksel direncinin ölçüm yöntemi.
  • IEC 61340-4-5 / ANSI/ESD STM97.2: Zemin ve ayakkabı sisteminin birlikte, yürüyen insan üzerinde oluşan voltajı değerlendiren test.

Buradaki en önemli nokta şudur: ESD koruması sadece zeminle sağlanmaz. Zemin, uygun ESD ayakkabısı veya topuk bandı ile birlikte bir sistem olarak çalışır. Normal ayakkabı ile yürüyen personel için en iyi iletken zemin bile koruma sağlamaz.

ESD epoksi zemin nasıl çalışır?

  1. Hazırlanmış beton yüzeye epoksi astar uygulanır.
  2. Belirli aralıklarla bakır şerit (topraklama bandı) döşenir ve bina topraklama hattına bağlanır.
  3. Üzerine karbon katkılı iletken bir ara kat (iletken astar) uygulanır; bu kat, yükü bakır şeritlere yayar.
  4. En üste iletken lif veya katkı içeren ESD son kat uygulanır.

Bakır şeritlerin aralığı, topraklama noktalarının sayısı ve iletken ara katın sürekliliği sistemin performansını doğrudan belirler. Son katın kalınlığı üreticinin öngördüğü değerin üzerine çıkarsa direnç yükselir ve zemin sınıf dışı kalabilir.

Teslimde mutlaka yapılması gereken ölçümler

  • Toprağa karşı direnç (Rg): Standart elektrot ile zeminin birden fazla noktasından topraklama noktasına kadar ölçülür.
  • Noktadan noktaya direnç (Rp): Zemin üzerindeki iki elektrot arasındaki direnç ölçülür.
  • Yürüme testi (body voltage): Gerçek ayakkabı ile yürüyen kişide oluşan voltaj kaydedilir; ESD alanları için tipik hedef 100 volt altıdır.

Ölçümler, kaplama tam kürlendikten sonra, ortam sıcaklığı ve nemi kaydedilerek yapılmalı ve ölçüm noktaları bir kroki üzerinde raporlanmalıdır. Bu rapor, olası bir denetimde veya üretim hatası incelemesinde sizin en önemli belgenizdir.

Kullanımda dikkat edilecekler

  • Cila, mum veya parlatıcı içeren temizlik ürünleri yüzeyde yalıtkan bir film oluşturarak direnci yükseltir; ESD uyumlu nötr temizleyiciler kullanılmalıdır.
  • Zemin üzerine sonradan yapıştırılan bant, paspas ve folyolar iletkenliği keser.
  • Direnç ölçümleri yılda en az bir kez, kritik alanlarda daha sık tekrarlanmalıdır.

“Antistatik zemin” diye teklif alırken, sistemin hangi sınıfta olduğunu, hangi direnç aralığını garanti ettiğini ve teslimde hangi ölçümlerin raporlanacağını yazılı olarak isteyin.

Projeniz İçin Ücretsiz Keşif

Epoksici olarak İstanbul ve tüm Türkiye’de endüstriyel zemin projelerinde yüzey hazırlığından son kata kadar her aşamayı ölçerek ve kayıt altına alarak uyguluyoruz. Zemininiz için doğru sistemi birlikte seçmek isterseniz +90 216 367 00 11 veya +90 545 367 00 11 numaralarından bize ulaşabilir, info@epoksici.com adresine yazabilirsiniz.